Preventie

DVD 'Poppen die huilen'

De DVD 'Poppen die huilen', welke gebruikt wordt binnen het lespakket 'Zwanger ... en dan?' geeft een openhartig portret weer over jonge moeders. Deze documentairefilm verhaalt over zeven jonge moeders, die elk hun eigen verhaal vertellen over hoe zij hun zwangerschap beleefden en hoe hun leven er voor en na de geboorte van hun kind uitzag. De film is gemaakt op initiatief van Vida Behrouz -zelf jonge moeder- en geeft een indringend en soms ontroerend kijkje in de leefwereld van de meiden. Hun angsten, twijfels en onzekerheden, het gevecht tegen onbegrip en vooroordelen, maar ook hun optimisme en de liefde voor hun kindjes is treffend in beeld gebracht.

Regie: Saskia Holtjer
Nederland, 2006
Duur: 50 minuten
Bestellen via: jem-en-kids

Lespakket 'Zwanger ... en dan?'

Vrijwel alle scholen voor voortgezet onderwijs verzorgen in de onderbouw lessen over relaties en seksualiteit. Hierbij komt onder andere het voorkomen van een onbedoelde zwangerschap aan de orde. Als aanvulling op de voorlichting in de onderbouw, biedt de Fiom voor de bovenbouw het lespakket 'Zwanger ... en dan?' aan.

Waarom nodig
Een zwangerschap bij tieners is over het algemeen geen bewuste keuze was. De ongeplande zwangerschappen zijn meestal het gevolg van het verkeerd gebruik van anticonceptie middelen zoals de pil of het condoom. In sommige situaties is naïviteit de oorzaak van de zwangerschap. Het meisje is van mening (al dan niet overgehaald door de jongen) dat een zwangerschap haar niet kan overkomen. Er valt nog veel te winnen met goede, professionele voorlichting aan leerlingen over wat het betekent om op jonge leeftijd een kind te krijgen.

Het pakket van Fiom bestaat uit:

• vier lessen;
• een docentenhandleiding;
• een DVD;
• een informatiepakket voor leerlingbegeleiders.

De lessen hebben als doel een bijdrage te leveren aan het voorkómen van onbedoelde zwangerschappen door een reëel beeld te schetsen van de consequenties.
 

Naast het lespakket biedt de Fiom:

• lessen op het Voortgezet onderwijs;
• consultatie en advies voor professionals/leerkrachten.

Richtlijn opzetten tienermoederontmoetingspunt (TOP)

De Fiom kan gemeenten ondersteunen bij de ontwikkeling van een centraal ontmoetings / en coordinatiepunt. De ondersteuning is gericht op:

• het aanbieden van de schriftelijke richtlijn hoe een ontmoetings/ en coordinatiepunt op te zetten;
• begeleiden van op opzetten van een TOP;
• voorzitten van de stuurgroep van een TOP;
• begeleiding van de uitvoering van een TOP.

Wat is een centraal ontmoetings / coordinatiepunt?
Zwangere meiden en jonge moeders staan voor een uitdagende taak: jongere en ouder zijn, volwassen worden, het afmaken van een opleiding en/of het vinden van werk en de opvoeding van hun kind. De huidige maatschappij is niet ingericht op jonge moeders. Door hen, hun ouders en kinderen in vroeg stadium ondersteuning te bieden, kunnen problemen op verschillende gebieden worden voorkomen.

Jonge moeders kunnen bij het punt terecht voor informatie, advies en ondersteuning. Indien nodig wordt er samen met hen een trajectplan gemaakt. Bij het punt is actuele kennis aanwezig van de wet en regelgeving op het terrein van kinderopvang, familierecht, jeugdzorg, sociale zekerheid, studiefinanciering. De samenwerking tussen verschillende instellingen en gemeentelijke diensten wordt vanuit dit punt gecoordineerd.

Wat staat er in de richtlijn?
In de richtlijn is een beschrijving terug te vinden waarom een aparte aanpak nodig is voor jonge ouders. Daarnaast worden er 4 stappen uitgewerkt die nodig zijn om zo'n punt op te zetten.
De richtlijn is gemaakt door een landelijke werkgroep van beroepskrachten die werken voor en met jonge moeders. De richtlijnen zijn vooral bedoeld voor professionals die werkzaam zijn in de welzijnssector, de hulpverlening, het onderwijs of in de reïntegratiesector. Maar ook voor jonge moeders zélf die in samenwerking met de gemeente of organisaties een centraal ontmoetings- en coördinatiepunt willen opzetten.

Tienermoederontmoetingspunt (TOP)

Het tienermoederontmoetingspunt is een centraal punt waar instellingen en gemeentelijke diensten samenwerken om eenduidige informatie te verstrekken. Bovendien vinden de jonge moeders er een plek om samen te komen voor ontmoeting en het uitwisselen van ervaringen om ervoor te zorgen dat zij niet in een isolement terecht komen.

Noodzaak
De problemen die jonge moeders ondervinden zijn complex. De jonge vrouwen worden zwanger op een moment dat ze zelf volop in een ontwikkeling naar volwassenheid zitten. Vervolgens komt ze in een scala aan dilemma's te staan:

• Ga ik door met mijn werk of opleiding, kan ik dat combineren met de zorg voor mijn kind?
• Hoe reageert mijn omgeving (ouders, vriendinnen, school) op mijn zwangerschap?
• Kan ik steun verwachten van deze mensen?
• Blijf ik thuis bij mijn ouders of zoek ik zelfstandige woonruimte?
• Krijg ik een uitkering en zo ja, hoeveel?
• Hoe ga ik het kind opvoeden? Kan ik dat wel?
• Hoe ga ik om met de vader van mijn kind?
• Hoe regel ik opvang voor mijn kind als ik een keer uit wil?

Er volgt een zoektocht in het woud van instellingen. Voor veel moeders is het niet helder waar wat te vinden. Hiervoor is het belangrijk dat er speciale Tienerouder Ontmoetings Punten (TOP) worden opgezet.

Eigen plek
Jonge moeders hebben door hun vaak slechte financiële situatie, de veelal niet afgeronde opleiding en de vooroordelen die over hen heersen, een zwakke maatschappelijke positie. Bij veel jonge moeders is daarnaast sprake van 'multi-problem situaties'. De maatschappij stelt hoge eisen aan jonge moeders. Zij dienen naast hun zorgtaken ook in hun eigen inkomen te voorzien.
Het is daarom uitermate belangrijk dat jonge moeders een eigen plek hebben, waar ze met respect behandeld worden en zich veilig voelen. Een centraal ontmoetings- en coordinatiepunt heeft een sterk preventieve functie. Door zwangere meiden en jonge moeders al in een vrioeg stadium te ondersteunen, kan worden voorkomen dat er later problemen ontstaan. Dit geldt zowel met betrekking tot de moeder als tot het kind.

Vorm
Afhankelijk van het aantal jonge moeders in een gemeente is er de keuze tussen een aparte voorziening of het aanhaken bij een bestaande (liefst laagdrempelige en centraal gelegen) voorziening. Voorbeelden van bestaande voorzieningen zijn: Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), Jongeren Informatie Punt, een vrouw-kindcentrum, een moedercentrum, een WMO-loket of een jongerenloket. 

Voorbeelden
Op diverse plekken in Nederland functioneren dergelijke punten al.

• Eindhoven: JEM en kids 
• Hengelo: Donna Jonge Moedercentrum
• Rotterdam: Steady.

Website www.tienermoeders.nl

www.tienermoeders.nl is dé site voor zwangere meiden en jonge moeders!!!

Ook jonge (aanstaande) vaders en andere geïnteresseerden kunnen hier terecht. Op tienermoeders.nl komen jonge moeders met elkaar in contact, lezen ze ervaringen van andere jonge moeders en vinden ze praktische informatie.

Voorzorg

VoorZorgis een programma voor jonge vrouwen tot 25 jaar die zwanger zijn van hun eerste kind en weinig of geen opleiding hebben genoten. Zij krijgen verpleegkundige ondersteuning bij hun zwangerschap en bij de verzorging en opvoeding van hun kind.
VoorZorg bestaat uit een intensief schema van huisbezoeken door ervaren verpleegkundigen van het consultatiebureau. De huisbezoeken beginnen in de zestiende week van de zwangerschap en gaan door tot het kind 2 jaar is.

Frequentie huisbezoeken
De frequentie ligt op gemiddeld twee bezoeken per maand met verhoogde frequenties (1x per week) in de eerste maand van het programma en de eerste zes weken na de geboorte en een afnemende frequentie (1x per maand) gedurende de laatste vier maanden. Deze 60 huisbezoeken duren 1 à 1½ uur.

De belangrijkste doelstellingen van VoorZorg zijn:

• Verbetering van het zwangerschaps- en geboorteproces voor moeder en kind;
• Verbetering van de gezondheid en ontwikkeling van het kind, en;
• Verbetering van de persoonlijke ontwikkeling van de moeder en haar mogelijkheden voor opleiding en werk, zodat zij meer kan betekenen voor haar kind.

Thema's waarop begeleiding gericht is
In de huisbezoeken werken de verpleegkundigen met de moeders intensief aan de volgende 6 domeinen:
1. De eigen gezondheid van de moeder
2. De gezondheid en veiligheid van de directe omgeving
3. De levensloop-ontwikkeling van de moeder
4. De rol van de moeder als opvoeder in de verzorging van en interactie met het kind
5. De relatie van de moeder tot familie en vrienden
6. Het gebruik dat de moeder maakt van (andere) gemeenschapsvoorzieningen

Uitgangspunten
Een goede relatie tussen de verpleegkundige en de moeder is een belangrijke voorwaarde voor het slagen van het programma én een leerervaring voor de moeder. Tijdens de uitvoering van VoorZorg werkt de verpleegkundige samen met de moeder aan: gestructureerde gedragsverandering, realistische en haalbare doelen, en het versterken van de vaardigheden van de moeder. Daarbij beantwoordt de verpleegkundige de vragen van de moeder en betrekt zij het sociale netwerk van de moeder bij het programma.

Effectief
In drie gerandomiseerde studies werden significante effecten aangetoond.
Kosten-effectiviteits analyses uitgevoerd in de Verenigde Staten tonen aan dat de interventiekosten op vierjarige leeftijd zijn terugverdiend, terwijl de kosten vanuit het perspectief van de overheid en de samenleving over de gehele levensloop genomen viervoudig worden terugverdiend.

Steunpunt Studerende Moeders, kennisportal Bijstand en studie

Stichting Steunpunt Studerende Moeders is het expertise centrum voor studie en gezin combineren in Nederland en zet zich dagelijks in voor de belangen van Studerende (a.s.) Ouders in Middelbaar en Hoger onderwijs en in bijzonder voor (her) intredende vrouwen met kinderen. Het Steunpunt helpt bijstandgerechtigden naar een opleiding en heeft in het kader van de Wet WIJ en Scholingsplicht voor bijstandgerechtigden een stappenplan voor vrouwen met kinderen ontwikkeld. En een kennisportal waar beleidmedewerkers, klantmanagers en re-integratie coaches van diverse gemeenten op kunnen inloggen om meer informatie, advies en ondersteuning te verkrijgen op het gebied van scholing voor bijstandgerechtigden.
Het stappenplan geeft informatie over de opleidingsmogelijkheden en beschrijft op een inspirerende wijze de stappen die genomen moeten worden om een opleiding te kunnen volgen. Voor meer informatie over de kennisportal of de brochure kan men terecht bij het Steunpunt.

Protocol Preventie Schooluitval Zwangere Leerlingen en Tienermoeders

RadarAdvies en Fiom hebben het protocol Preventie Schooluitval Zwangere Leerlingen en tienermoeders ontwikkeld. In deze aanpak maken scholen en andere zorgpartners heldere afspraken om schooluitval tegen te gaan. Afspraken over signalering, begeleiding, advies en monitoring tijdens de zwangerschap en terugkeer naar school. Het biedt een handvat voor directie, docenten, decanen, leerlingbegeleiders en vertrouwenspersonen, functionarissen van Leerplicht/RMC en de externe zorgpartners. Het protocol en bijbehorend implementatieplan zijn tot stand gekomen met een subsidie van het Ministerie van VWS.
In de regio Drechtsteden is in 2008 een protocol ontwikkeld om schooluitval onder zwangere leerlingen en tienermoeders tegen te gaan. RadarAdvies en de Fiom hebben deze methodiek met subsidie van het ministerie van VWS doorontwikkeld tot een landelijk toepasbare variant. Hiervoor hebben evaluaties plaatsgevonden en is er getest op een aantal schoollocaties in Nederland.

De implementatie van het protocol ligt doorgaans bij de scholen zelf. Maar ook gemeenten kunnen hiervoor het initiatief nemen, door de aanpak via leerplichtzaken en RMC in hun regio door te voeren. De ervaring leert echter dat deze implementatie niet eenvoudig is. Daarom is een implementatieplan ontwikkeld dat scholen en andere instanties helpt om het protocol daadwerkelijk in praktijk te brengen. Het plan bevat een aantal fasen die stapsgewijs doorlopen kunnen worden. Door deze stappen te volgen, vergroten scholen de kans op succesvolle invoering en actief gebruik van het protocol. Daar waar nodig kunnen zij aanpassingen doorvoeren voor hun specifieke situatie, zodat het protocol is toegesneden op hun organisatie of regio.